لیسانس در آلمان؛ مستقیم دانشگاه می‌ری یا باید اول Studienkolleg بخونی؟

اگر برای تحصیل کارشناسی در آلمان برنامه دارید، قبل از اینکه سراغ اسم دانشگاه‌ها، شهر یا حتی رشته بروید باید یک سؤال مهم را جواب بدهید:

مدرک فعلی من اجازه ورود مستقیم به دانشگاه آلمان را می‌دهد یا نه؟

این سؤال مهم است چون داشتن دیپلم دبیرستان در کشور مبدأ همیشه به معنی داشتن Hochschulzugangsberechtigung یا HZB، یعنی صلاحیت ورود مستقیم به دانشگاه آلمان، نیست.

بسته به نوع مدرک مدرسه، سال دریافت آن، سوابق دانشگاهی قبلی و رشته‌ای که قصد ادامه آن را دارید، ممکن است یکی از این مسیرها برای شما مطرح شود:

• ورود مستقیم و عمومی به دانشگاه
• ورود مستقیم فقط به رشته‌های مرتبط یا Subject-restricted Admission
• نیاز به سابقه مشخصی از تحصیل دانشگاهی قبلی
• ورود به Studienkolleg و سپس قبولی در Feststellungsprüfung

بنابراین برای Bachelor آلمان نمی‌توان فقط از روی عبارت‌هایی مثل «دیپلم ۱۲ ساله دارم» یا «معدلم بالاست» نتیجه گرفت که ورود مستقیم دارید.

در این راهنما بررسی می‌کنیم Bachelor در آلمان چه شرایطی دارد، Studienkolleg دقیقاً چیست، Feststellungsprüfung چه نقشی دارد، چه مدرک زبانی لازم است و چطور از همان ابتدا مسیر درست پرونده خود را مشخص کنید.

اگر می‌خواهید قبل از ورود به جزئیات کارشناسی، کل مسیر پذیرش، ویزا، هزینه و زندگی دانشجویی را ببینید، راهنمای مادر مهاجرت تحصیلی به آلمان را مطالعه کنید.

شرایط کلی تحصیل کارشناسی در آلمان چیست؟

برای شروع کارشناسی در آلمان معمولاً این موارد باید بررسی شوند:

• Hochschulzugangsberechtigung یا HZB
• اینکه HZB شما عمومی است یا Subject-restricted
• مدرک زبان متناسب با Program
• Requirements علمی یا آزمون‌های خاص رشته
• معدل یا Selection Criteria در Programهای رقابتی
• مدارک کامل Application

اولین مورد پایه همه مراحل بعدی است.

اگر مدارک قبلی شما صلاحیت ورود مستقیم به دانشگاه را ایجاد نکنند، IELTS بالا، زبان آلمانی قوی یا معدل خوب به‌تنهایی جای HZB را نمی‌گیرند.

آیا با دیپلم می‌توان مستقیم وارد دانشگاه آلمان شد؟

در سیستم آلمان، School-leaving Certificate شما باید به‌عنوان Qualification مناسب برای ورود به دانشگاه شناخته شود.

نتیجه بررسی ممکن است یکی از این حالت‌ها باشد:

• Direct General Admission: امکان درخواست برای حوزه‌های مختلف
• Direct Subject-restricted Admission: ورود مستقیم فقط به حوزه‌های مرتبط
• Studienkolleg / FSP: نیاز به مسیر آماده‌سازی قبل از Bachelor
• نیاز به تحصیل دانشگاهی قبلی: در بعضی سیستم‌های آموزشی، مقدار مشخصی سابقه دانشگاهی می‌تواند وضعیت دسترسی را تغییر دهد.

DAAD نیز تأکید می‌کند که برای بعضی مدارک خارج از EU ممکن است قبل از شروع مستقیم دانشگاه، سابقه تحصیل دانشگاهی قابل مقایسه یا Studienkolleg لازم باشد.

چطور بفهمیم مدرک ما برای Bachelor آلمان چه وضعیتی دارد؟

برای بررسی اولیه می‌توانید از منابع رسمی زیر استفاده کنید:

• DAAD Admission Database
• uni-assist Check: university admission
• My GUIDE
• anabin

این ابزارها براساس کشور و مدارک شما نشان می‌دهند که به‌طور کلی چه نوع دسترسی به سیستم دانشگاهی آلمان دارید.

مثلاً ممکن است نتیجه به شما بگوید:

• Direct Admission دارید.
• فقط برای حوزه مرتبط امکان ورود دارید.
• برای Studienkolleg واجد شرایط هستید.
• برای ایجاد Qualification مناسب به سابقه تحصیل بیشتری نیاز دارید.

با این حال نتیجه Database یک راهنمای رسمی برای ارزیابی اولیه است و تصمیم نهایی Admission با دانشگاه یا مرجع مسئول بررسی پرونده است.

نکته مهم برای متقاضیان ایرانی

برای مدارک ایران هم نمی‌توان یک جواب واحد برای همه متقاضیان داد.

در DAAD Admission Database، نتیجه می‌تواند براساس مواردی مانند:

• نوع و سال مدرک مدرسه
• داشتن یا نداشتن دوره پیش‌دانشگاهی در سیستم‌های قدیمی
• سوابق دانشگاهی بعد از مدرسه
• نوع مدرک دانشگاهی قبلی
• رشته و حوزه تحصیلی

تغییر کند.

در بعضی ترکیب‌های مدارک ایرانی، نتیجه می‌تواند ورود به Studienkolleg به‌صورت fachgebunden یا محدود به حوزه مرتبط باشد؛ در بعضی وضعیت‌ها سوابق دانشگاهی قبلی نیز می‌توانند نتیجه ارزیابی را تغییر دهند.

Studienkolleg چیست و چه زمانی لازم می‌شود؟

Studienkolleg را می‌توان پلی میان سیستم آموزشی قبلی شما و دانشگاه آلمان دانست.

در این دوره فقط زبان آلمانی نمی‌خوانید؛ بلکه براساس رشته آینده، دروس تخصصی و مهارت‌های لازم برای ورود به دانشگاه نیز آموزش داده می‌شوند.

Studienkolleg معمولاً حدود دو Semester یا تقریباً یک سال تحصیلی طول می‌کشد.

در پایان این مسیر باید آزمون Feststellungsprüfung یا FSP را با موفقیت پشت سر بگذارید.

اگر مسیر شما Studienkolleg است، مقاله تخصصی Studienkolleg آلمان؛ شرایط، دوره‌ها و آزمون FSP را حتماً بخوانید.

انواع دوره‌های Studienkolleg چیست؟

Schwerpunktkurs یا Course باید با حوزه‌ای که بعداً قصد تحصیل در آن را دارید هماهنگ باشد.

برای مسیر Universität

برای University of Applied Sciences

در Studienkollegهای مربوط به Hochschule یا University of Applied Sciences ممکن است با Courseهایی مانند:

• TI برای حوزه‌های فنی و مهندسی
• WW برای اقتصاد
• GD برای حوزه‌های طراحی و هنر
• SW برای علوم اجتماعی

روبرو شوید.

آزمون ورودی Studienkolleg چیست؟

واجد شرایط بودن برای Studienkolleg لزوماً به معنی پذیرش خودکار در آن نیست.

برای ورود به بسیاری از Studienkollegها باید در Aufnahmeprüfung یا آزمون ورودی شرکت کنید.

این آزمون معمولاً زبان آلمانی را بررسی می‌کند و بسته به Course و مرکز ممکن است بخش‌هایی مانند ریاضی یا دانش تخصصی نیز داشته باشد.

ساختار آزمون در همه Studienkollegها یکسان نیست.

بنابراین قبل از آزمون:

• Sample Test مرکز خود را پیدا کنید.
• موضوعات آزمون را از سایت رسمی بررسی کنید.
• حداقل نمره یا Ranking پذیرش را در صورت اعلام مرکز بخوانید.

Feststellungsprüfung یا FSP چیست؟

FSP آزمون نهایی مسیر Studienkolleg است.

قبولی در این آزمون نشان می‌دهد از نظر علمی و زبانی برای ورود به رشته‌های متناسب با Schwerpunktkurs خود آماده هستید.

یعنی اگر T-Kurs گذرانده‌اید، Qualification شما برای همان حوزه‌های مرتبط تعریف می‌شود و نمی‌توان فرض کرد بعد از FSP آزادانه برای هر رشته‌ای درخواست می‌دهید.

همچنین هنگام انتخاب Studienkolleg باید بررسی کنید دوره شما برای کدام نوع Hochschule آماده می‌کند.

DAAD اشاره می‌کند که Studienkollegها ممکن است:

• فقط برای Universität آماده کنند.
• فقط برای University of Applied Sciences آماده کنند.
• یا هر دو مسیر را پوشش دهند.

در حالت معمول FSP شناخته‌شده امکان درخواست در دانشگاه‌های دیگر آلمان را نیز ایجاد می‌کند، اما قبل از ثبت‌نام باید بررسی کنید FSP همان مرکز برای دانشگاه و Program هدف شما پذیرفته می‌شود؛ چون بعضی مراکز می‌توانند وابستگی منطقه‌ای یا دانشگاهی داشته باشند.

برای کارشناسی در آلمان چه مدرک زبانی لازم است؟

Bachelor آلمانی‌زبان

بخش بزرگی از Bachelorهای آلمان به زبان آلمانی ارائه می‌شوند.

مدارک رایج دانشگاهی می‌توانند شامل:

• TestDaF
• DSH
• telc Deutsch C1 Hochschule
• یا سایر مدارکی که دانشگاه صراحتاً قبول می‌کند

باشند.

نوع Certificate و حداقل Result را همیشه از Program هدف بررسی کنید.

برای Studienkolleg چه سطح زبان لازم است؟

DAAD در راهنمای عمومی خود اشاره می‌کند که برای Admission به Studienkolleg معمولاً دانش آلمانی در محدوده B1 تا B2 لازم است.

اما این یک Requirement واحد برای همه مراکز نیست و Studienkolleg هدف می‌تواند Certificate یا سطح متفاوتی تعیین کند.

خود دوره Studienkolleg نیز عمدتاً به آلمانی برگزار می‌شود و زبان در طول دوره تا سطح مناسب تحصیل دانشگاهی توسعه پیدا می‌کند.

آیا می‌توان کارشناسی را به انگلیسی در آلمان خواند؟

بله. Bachelorهای انگلیسی‌زبان در آلمان وجود دارند، هرچند تعداد آن‌ها نسبت به برنامه‌های انگلیسی‌زبان Master کمتر است.

در این Programها ممکن است IELTS، TOEFL یا مدرک دیگری برای اثبات زبان انگلیسی درخواست شود.

اما یک نکته مهم را فراموش نکنید:

زبان Program و University Entrance Qualification دو مسئله جدا هستند.

اگر HZB شما برای ورود مستقیم کافی نباشد، صرف انگلیسی بودن Bachelor باعث نمی‌شود Requirement مربوط به Studienkolleg خودبه‌خود حذف شود.

اگر هنوز بین دو مسیر مردد هستید: تحصیل به زبان آلمانی یا انگلیسی در آلمان را ببینید.

برای کارشناسی آلمان چه معدلی لازم است؟

حداقل معدل سراسری برای تمام Bachelorهای آلمان وجود ندارد.

ابتدا باید Eligibility ورود شما مشخص باشد؛ بعد معدل می‌تواند در Admission همان Program اهمیت پیدا کند.

برای مثال در Programهای دارای ظرفیت محدود یا NC، Grade می‌تواند نقش بیشتری در Selection داشته باشد.

اما دانشگاه‌ها و رشته‌ها شرایط یکسانی ندارند.

برای بررسی دقیق‌تر: معدل لازم برای تحصیل در آلمان را مطالعه کنید.

سن و گپ تحصیلی برای Bachelor چقدر مهم است؟

برای همه Bachelorهای آلمان یک حداکثر سن عمومی وجود ندارد.

اما اگر چند سال از مدرسه یا آخرین تحصیل شما گذشته، Timeline خود را مرتب کنید.

خصوصاً اگر:

• چند سال Gap دارید.
• قبلاً دانشگاه رفته‌اید.
• از قبل Bachelor دیگری دارید.
• می‌خواهید حوزه کاملاً جدیدی را از ابتدا شروع کنید.

بهتر است مشخص باشد چرا Bachelor جدید در این مرحله انتخاب منطقی شماست.

برای این بخش دو مقاله تخصصی داریم:

• شرایط سنی مهاجرت تحصیلی به آلمان
• گپ تحصیلی برای آلمان

مدارک لازم برای اپلای کارشناسی آلمان

uni-assist برای Bachelor و Studienkolleg تأکید می‌کند School Certificate باید کامل و همراه با تمام Subjectها و Gradeها ارائه شود و اگر سابقه دانشگاهی دارید، Transcript کامل آن نیز می‌تواند لازم باشد.

لیست دقیق را در راهنمای مدارک لازم برای اپلای دانشگاه آلمان ببینید و در نهایت Checklist رسمی Program خودتان را مبنا قرار دهید.

مراحل اپلای کارشناسی آلمان

برای ساختن Shortlist مناسب: چطور دانشگاه مناسب در آلمان پیدا کنیم؟ را بخوانید.

uni-assist در اپلای کارشناسی چه نقشی دارد؟

بعضی دانشگاه‌ها ارزیابی Application دانشجویان بین‌المللی را به uni-assist می‌سپارند.

uni-assist می‌تواند مواردی مانند:

• کامل بودن مدارک
• University Entrance Qualification
• سوابق تحصیلی
• تبدیل یا ارزیابی Grade
• و بعضی Criteria تعیین‌شده توسط دانشگاه

را بررسی کند.

اما uni-assist خودش دانشگاه نیست و تصمیم نهایی درباره Admission معمولاً با دانشگاه است.

همچنین همه دانشگاه‌ها از uni-assist استفاده نمی‌کنند.

حتی برای Studienkolleg نیز Application Method یکسان نیست و ممکن است از طریق:

• uni-assist
• دانشگاه مرتبط
• یا خود Studienkolleg

انجام شود.

برای اینکه Direct Application، VPD و uni-assist را با هم اشتباه نگیرید: راهنمای کامل uni-assist و VPD را ببینید.

ددلاین کارشناسی دانشگاه‌های آلمان چه زمانی است؟

۱۵ جولای برای Winter Semester و ۱۵ ژانویه برای Summer Semester تاریخ‌های رایجی هستند، اما قانون تمام Bachelorهای آلمان نیستند.

Deadline می‌تواند براساس:

• دانشگاه
• Program
• EU یا Non-EU بودن متقاضی
• Studienkolleg
• Admission-restricted بودن رشته
• روش Application

متفاوت باشد.

اگر Studienkolleg نیاز دارید، Deadline آن حتی می‌تواند کاملاً با Bachelor عادی متفاوت باشد.

برای برنامه‌ریزی Intake: ددلاین دانشگاه‌های آلمان را ببینید.

هزینه تحصیل کارشناسی در آلمان چقدر است؟

در بسیاری از دانشگاه‌های دولتی Bachelor، Tuition عمومی دریافت نمی‌شود؛ اما این به معنی تحصیل بدون هزینه نیست.

باید مواردی مانند:

• Semester Contribution
• هزینه احتمالی Tuition در دانشگاه یا ایالت مقصد
• بیمه درمانی
• مسکن و Deposit
• خوراک
• حمل‌ونقل
• منابع مالی مورد نیاز ویزا
• ترجمه مدارک
• هزینه Application
• سفر

را در بودجه قرار دهید.

برای برآورد زندگی: هزینه زندگی دانشجویی در آلمان را بخوانید.

برای منابع مالی ویزا: تمکن مالی ویزای تحصیلی آلمان را ببینید.

هزینه Studienkolleg چطور است؟

Studienkollegهای دولتی معمولاً Tuition اصلی دریافت نمی‌کنند، اما Semester Contribution و هزینه زندگی همچنان وجود دارد.

Studienkollegهای خصوصی می‌توانند شهریه قابل توجهی داشته باشند.

در مورد مرکز خصوصی قبل از پرداخت شهریه فقط به اسم «Studienkolleg» اعتماد نکنید؛ بررسی کنید FSP یا Qualification نهایی آن دقیقاً چه وضعیتی دارد و توسط دانشگاه‌های مقصد شما پذیرفته می‌شود یا نه.

آیا دانشجوی کارشناسی در آلمان می‌تواند کار کند؟

بله. دانشجوی بین‌المللی دارای وضعیت اقامت مناسب برای تحصیل می‌تواند در چارچوب مقررات کار کند.

• ۱۴۰ روز کامل در سال
• یا ۲۸۰ نیم‌روز در سال
• یا در مسیر جایگزین تا ۲۰ ساعت در هفته در دوره برگزاری کلاس‌ها

در مقررات فعلی حتی برای بعضی اقدامات آماده‌سازی پیش از دانشگاه نیز امکان اشتغال محدود ایجاد شده است؛ اما نوع Residence Permit و وضعیت دقیق خود را همیشه کنترل کنید.

کار دانشجویی را جایگزین منابع مالی اولیه پرونده ویزا در نظر نگیرید.

برای درآمد و انواع شغل‌ها: درآمد کار دانشجویی در آلمان را مطالعه کنید.

بعد از Bachelor در آلمان چه گزینه‌هایی دارید؟

بعد از کارشناسی معمولاً دو مسیر اصلی مطرح است:

• ادامه تحصیل در Master
• ورود به بازار کار در صورت داشتن شرایط

اگر Master هدف شماست: تحصیل کارشناسی ارشد در آلمان را ببینید.

اگر هدف اصلی ورود به بازار کار است: کار پس از تحصیل در آلمان را مطالعه کنید.

اشتباهات رایج متقاضیان کارشناسی آلمان

• فرض اینکه هر دیپلم ۱۲ ساله‌ای Direct Admission ایجاد می‌کند.
• نتیجه‌گیری درباره مدارک ایران براساس پرونده یک دوست.
• بررسی نکردن DAAD Admission Database یا uni-assist Admission Check.
• اشتباه گرفتن Studienkolleg با کلاس زبان.
• انتخاب Schwerpunktkurs نامناسب برای رشته آینده.
• نادیده گرفتن تفاوت Studienkolleg Universität و Hochschule.
• بررسی نکردن اعتبار FSP یک Studienkolleg خصوصی.
• شروع دیرهنگام زبان آلمانی.
• ندیدن Aufnahmeprüfung یا آزمون ورودی.
• فرض اینکه Bachelor انگلیسی‌زبان Requirement مربوط به HZB را حذف می‌کند.
• استفاده از یک Checklist ثابت برای تمام دانشگاه‌ها.
• جا انداختن Deadline مخصوص Studienkolleg یا Non-EU Applicant.
• فراموش کردن سوابق دانشگاهی قبلی در Evaluation مدارک.
• اپلای فقط بر اساس اسم دانشگاه و بدون بررسی Program.
• برنامه‌ریزی نکردن برای هزینه زندگی و ویزا.
• فرض اینکه Admission دانشگاه به معنی تضمین ویزا است.

کوییز؛ مسیر ورود شما به Bachelor آلمان چقدر مشخص است؟

جمع‌بندی؛ برای کارشناسی آلمان از کجا شروع کنیم؟

برای تحصیل کارشناسی در آلمان اولین قدم انتخاب دانشگاه، شهر یا حتی رشته نیست.

اول باید مشخص کنید مدارک فعلی شما در سیستم آلمان چه نوع دسترسی ایجاد می‌کنند:

• Direct General Admission
• Subject-restricted Admission
• Studienkolleg و FSP
• یا نیاز به تکمیل سابقه آموزشی بیشتر

اگر Studienkolleg لازم باشد، این موضوع به معنی بسته شدن مسیر نیست. Studienkolleg دقیقاً برای آماده کردن متقاضیانی طراحی شده که Qualification فعلی آن‌ها برای ورود مستقیم کافی نیست.

بعد از مشخص شدن HZB، ترتیب منطقی کار به این شکل است:

1. رشته مناسب را انتخاب کنید.
2. زبان را براساس مسیر خود آماده کنید.
3. Programها و دانشگاه‌های مناسب را پیدا کنید.
4. Deadline و روش Application را ثبت کنید.
5. مدارک را کامل کنید.
6. Application را ارسال کنید.
7. بعد از پذیرش یا نتیجه Studienkolleg وارد مرحله مالی و ویزا شوید.

اگر مسیر شما Studienkolleg است: راهنمای کامل Studienkolleg آلمان را بخوانید.

برای پیدا کردن دانشگاه: چطور دانشگاه مناسب در آلمان پیدا کنیم؟ را ببینید.

برای مدارک: چک‌لیست مدارک اپلای دانشگاه آلمان را مطالعه کنید.

و برای دیدن کل مسیر پذیرش تا ویزا به راهنمای مهاجرت تحصیلی به آلمان برگردید.

سؤالات متداول درباره کارشناسی در آلمان