بورسیه تحصیلی آلمان؛ DAAD، Deutschlandstipendium و فاند دانشگاه‌ها

یکی از اولین سؤال‌هایی که بعد از تصمیم برای تحصیل در آلمان مطرح می‌شود این است:

«می‌توانم بورسیه بگیرم؟»

و خیلی زود اسم:

DAAD

را می‌بینید.

همین‌جا معمولاً یک برداشت اشتباه شکل می‌گیرد:

«اگر DAAD بگیرم، تمام هزینه تحصیل و زندگی من در آلمان پرداخت می‌شود.»

اما سیستم بورسیه و تأمین مالی در آلمان بسیار متنوع‌تر از این است.

ممکن است با این موارد روبه‌رو شوید:

• بورسیه‌های DAAD
• Deutschlandstipendium
• بورسیه خود دانشگاه
• بنیادهای آلمانی
• بورسیه‌های مخصوص یک رشته یا پروژه
• پوزیشن پژوهشی دارای حقوق
• قرارداد کاری برای PhD
• تخفیف یا معافیت از بعضی هزینه‌ها

همه این موارد «فاند» نامیده می‌شوند، اما از نظر مبلغ، شرایط و کاربرد کاملاً با یکدیگر فرق دارند.

همچنین شرایط Bachelor، Master و PhD یکسان نیست.

مثلاً برای یک دانشجوی Bachelor که هنوز وارد آلمان نشده است، پیدا کردن بورسیه‌ای که تمام چند سال تحصیل و زندگی را پوشش دهد معمولاً بسیار دشوارتر از پیدا کردن فرصت مالی برای یک پژوهشگر دکتری است.

در این مقاله بررسی می‌کنیم چه نوع بورسیه‌هایی در آلمان وجود دارند، DAAD دقیقاً چیست، Deutschlandstipendium چگونه کار می‌کند و چطور باید برای پیدا کردن فرصت‌های واقعی اقدام کنید.

اگر هنوز برآوردی از هزینه‌های واقعی زندگی ندارید، قبل از برنامه‌ریزی بورسیه: راهنمای هزینه زندگی دانشجویی در آلمان را هم بخوانید.

بورسیه و فاند در آلمان چه انواعی دارد؟

برای اینکه فرصت‌های مالی را درست مقایسه کنید، بهتر است آن‌ها را به چند گروه تقسیم کنیم.

بورسیه کامل یا نسبتاً جامع

بعضی برنامه‌ها می‌توانند بخش بزرگی از هزینه زندگی و در مواردی هزینه‌های دیگری مثل:

• بیمه
• کمک‌هزینه سفر
• دوره زبان
• کمک‌هزینه خانواده

را براساس مقررات همان برنامه پوشش دهند.

کمک‌هزینه ماهانه

برخی بورسیه‌ها تنها مبلغ مشخصی در ماه پرداخت می‌کنند و قرار نیست تمام هزینه زندگی شما را پوشش دهند.

بورسیه پروژه یا پژوهش

این نوع حمایت بیشتر در:

• دکتری
• پژوهش
• فرصت‌های علمی کوتاه‌مدت

دیده می‌شود.

قرارداد کاری پژوهشی

در PhD و پژوهش ممکن است اصلاً Scholarship نداشته باشید.

به‌جای آن دانشگاه یا مؤسسه پژوهشی شما را به‌عنوان پژوهشگر استخدام می‌کند و:

• قرارداد کاری
• حقوق
• بیمه و مزایای مرتبط

دارید.

DAAD چیست؟

DAAD مخفف:

Deutscher Akademischer Austauschdienst

یا سرویس تبادل علمی آلمان است.

DAAD یکی از مهم‌ترین منابع اطلاعات و برنامه‌های حمایتی برای دانشجویان، فارغ‌التحصیلان و پژوهشگران بین‌المللی است.

اما باید یک سوءتفاهم را برطرف کنیم:

«بورسیه DAAD» یک برنامه واحد با شرایط یکسان نیست.

DAAD برنامه‌های مختلفی دارد که هرکدام می‌توانند برای:

• کشورهای مشخص
• مقاطع مشخص
• رشته‌های خاص
• هدف‌های پژوهشی
• دوره‌های کوتاه یا بلند

طراحی شده باشند.

بنابراین وقتی کسی می‌گوید:

«شرایط DAAD چیست؟»

اول باید مشخص شود منظور کدام برنامه DAAD است.

پایگاه بورسیه DAAD چه کاربردی دارد؟

DAAD یک پایگاه جست‌وجوی بورسیه دارد که علاوه بر برنامه‌های خودش، تعدادی از فرصت‌های مؤسسات دیگر را هم نمایش می‌دهد.

می‌توانید نتایج را براساس مواردی مثل:

• کشور متقاضی
• وضعیت تحصیلی
• هدف بورسیه
• رشته

فیلتر کنید.

این نکته مهم است چون هر بورسیه برای همه کشورها و همه متقاضیان باز نیست.

مثلاً ممکن است برنامه‌ای فقط برای:

• فارغ‌التحصیلان
• دانشجویان دکتری
• پژوهشگران
• کشورهای مشخص

باشد.

آیا DAAD همیشه فول فاند است؟

خیر.

مبلغ و نوع حمایت به برنامه بستگی دارد.

حتی خود DAAD توضیح می‌دهد که تأمین مالی:

یک دوره کامل تحصیلی یا دانشجویان سال اول

فقط در موارد استثنایی انجام می‌شود.

بنابراین برای Bachelor نباید با این ذهنیت جلو بروید که:

«اول DAAD می‌گیرم و بعد با آن برای کل لیسانس آلمان می‌روم.»

بعضی برنامه‌ها مخصوص:

• Master
• PhD
• Research
• دوره‌های تخصصی
• گروه‌های خاص متقاضیان

هستند.

هر برنامه را باید جداگانه از نظر:

• مبلغ
• مدت
• شرایط
• کشورهای واجد شرایط
• ددلاین

بررسی کنید.

بورسیه Bachelor در آلمان چقدر واقع‌بینانه است؟

برای مقطع کارشناسی، بسیاری از متقاضیان ایرانی تصور می‌کنند می‌توانند قبل از ورود:

• یک بورسیه کامل بگیرند؛
• حساب بلوکه نداشته باشند؛
• و تمام هزینه زندگی را از ابتدا با Scholarship پوشش دهند.

چنین فرصت‌هایی ممکن است وجود داشته باشند، اما تعدادشان محدودتر است.

در بسیاری از موارد، دانشجو ابتدا:

• پذیرش می‌گیرد.
• تأمین مالی اولیه خود را مشخص می‌کند.
• و بعد از ورود یا شروع تحصیل برای بورسیه‌های دانشگاهی هم اقدام می‌کند.

Deutschlandstipendium نمونه خوبی از بورسیه‌ای است که در بسیاری از دانشگاه‌های شرکت‌کننده برای دانشجویان و دانشجویان ورودی قابل بررسی است.

برای شناخت مسیر ورود Bachelor: راهنمای کارشناسی در آلمان را هم ببینید.

بورسیه کارشناسی ارشد آلمان

برای Master معمولاً فرصت‌های بیشتری نسبت به Bachelor پیدا می‌شود.

دلیلش این است که بسیاری از برنامه‌های بورسیه برای:

• Graduates
• دانشجویان دارای Bachelor
• رشته‌های تخصصی
• متقاضیان کشورهای خاص

طراحی شده‌اند.

در این مرحله می‌توانید هم‌زمان چند مسیر را بررسی کنید:

• DAAD
• بورسیه دانشگاه
• بنیادها
• بورسیه رشته
• Deutschlandstipendium
• برنامه‌های مشترک بین‌المللی

اما دریافت Scholarship معمولاً جای شرط پذیرش Master را نمی‌گیرد.

یعنی همچنان باید:

• رشته مرتبط داشته باشید.
• Required Credits را تأمین کنید.
• شرط معدل را داشته باشید.
• مدرک زبان لازم را ارائه کنید.

برای شناخت این شرایط: راهنمای کارشناسی ارشد در آلمان و راهنمای ECTS و Required Credits را بخوانید.

بورسیه و فاند PhD در آلمان

در PhD شرایط کاملاً متفاوت‌تر می‌شود.

یک دانشجوی دکتری ممکن است از طریق:

• بورسیه DAAD
• بورسیه بنیاد
• Graduate School
• پروژه پژوهشی
• مؤسسه تحقیقاتی
• قرارداد Research Associate

تأمین مالی شود.

بسیاری از موقعیت‌های پژوهشی دارای حقوق هستند.

در این حالت شما ممکن است به‌عنوان:

• Wissenschaftliche Mitarbeiter/in
• Research Associate
• Doctoral Researcher

استخدام شوید.

در نتیجه:

PhD Funded همیشه به معنی Scholarship نیست.

ممکن است حقوق دریافت کنید و رابطه کاری داشته باشید.

برای بررسی مسیر کامل: راهنمای دکتری در آلمان را بخوانید.

Deutschlandstipendium چیست؟

Deutschlandstipendium یکی از معروف‌ترین کمک‌هزینه‌های تحصیلی در آلمان است.

مبلغ فعلی آن:

۳۰۰ یورو در ماه

است.

حمایت معمولاً حداقل برای دو Semester انجام می‌شود و می‌تواند تا پایان مدت استاندارد تحصیل ادامه پیدا کند؛ البته ادامه آن به مقررات و ارزیابی دانشگاه بستگی دارد.

دانشگاه‌های شرکت‌کننده خودشان:

• فرایند درخواست
• ددلاین
• مدارک
• جزئیات انتخاب

را اعلام می‌کنند.

در انتخاب فقط نمره مطرح نیست.

در کنار عملکرد تحصیلی می‌توان عواملی مثل:

• فعالیت اجتماعی
• مسئولیت‌پذیری
• مسیر شخصی و آموزشی
• غلبه بر شرایط دشوار

را هم در نظر گرفت.

دانشجویان بین‌المللی نیز می‌توانند بسته به شرایط دانشگاه شرکت‌کننده برای آن اقدام کنند.

آیا خود دانشگاه‌های آلمان بورسیه دارند؟

بله.

بعضی دانشگاه‌ها برنامه‌های حمایتی خودشان را دارند.

این کمک‌ها ممکن است برای:

• دانشجویان بین‌المللی
• دانشجویان ممتاز
• دانشجویان در شرایط مالی دشوار
• پژوهشگران
• دانشجویان یک رشته خاص

طراحی شده باشند.

گاهی مبلغ کوچک است و فقط بخشی از هزینه‌ها را پوشش می‌دهد.

گاهی نیز یک پروژه یا دانشکده برنامه مالی مشخصی دارد.

هنگام بررسی یک دانشگاه، علاوه بر صفحه رشته، این بخش‌ها را هم جست‌وجو کنید:

• Scholarships
• Funding
• International Students
• Financial Support
• Stipendien

بنیادهای آلمانی چه هستند؟

علاوه بر DAAD و دانشگاه‌ها، مؤسسات و بنیادهای متعددی در آلمان Scholarship ارائه می‌کنند.

بعضی از این بنیادها:

• گرایش سیاسی
• پیشینه مذهبی
• تمرکز اجتماعی
• تمرکز اقتصادی

دارند.

در بسیاری از آن‌ها فقط معدل بالا کافی نیست.

ممکن است مواردی مثل:

• فعالیت اجتماعی
• مشارکت مدنی
• مسئولیت‌پذیری
• اهداف حرفه‌ای
• هماهنگی با ارزش‌ها و اهداف بنیاد

هم مهم باشند.

برای بعضی متقاضیان، بنیادهای کوچک‌تر حتی می‌توانند گزینه واقع‌بینانه‌تری نسبت به معروف‌ترین Scholarshipها باشند.

فول فاند و بورسیه جزئی چه فرقی دارند؟

اصطلاح:

Full Funding

در اینترنت زیاد استفاده می‌شود، اما همیشه تعریف واحدی ندارد.

قبل از قبول هر بورسیه بررسی کنید دقیقاً چه چیزهایی پوشش داده می‌شوند.

پس صرفاً عنوان:

Fully Funded Scholarship

را نبینید.

بخش Benefits یا Funding را خط‌به‌خط بخوانید.

بورسیه با معافیت شهریه فرق دارد؟

بله.

این دو را نباید یکی دانست.

Scholarship

ممکن است مبلغی برای هزینه زندگی یا سایر مخارج به شما پرداخت کند.

Tuition Waiver

یعنی بخشی یا تمام شهریه از شما گرفته نمی‌شود.

ممکن است:

• شهریه ندهید اما کمک‌هزینه زندگی هم دریافت نکنید.
• بورسیه زندگی بگیرید ولی هنوز بعضی هزینه‌های دانشگاه را داشته باشید.
• هر دو مزیت را با هم دریافت کنید.

برای شناخت ساختار شهریه: دانشگاه دولتی یا خصوصی در آلمان را هم ببینید.

آیا بورسیه برای تمکن مالی ویزای آلمان قابل استفاده است؟

برای ویزای تحصیلی باید نشان دهید که هزینه زندگی خود در آلمان را می‌توانید تأمین کنید.

یکی از روش‌های رایج:

Sperrkonto یا حساب بلوکه

است.

اما تنها روش نیست.

وزارت خارجه آلمان اعلام می‌کند که در شرایط مشخص، تأمین مالی از طریق Scholarship:

• منابع عمومی آلمان
• یک سازمان حمایتی شناخته‌شده در آلمان
• یا برخی بورسیه‌های عمومی کشور مبدأ

می‌تواند برای اثبات تأمین مالی مورد استفاده قرار گیرد.

بنابراین اگر بورسیه معتبری دارید، نامه رسمی Funding یکی از اسناد مهم پرونده ویزای شما خواهد بود.

برای کل روش‌های تأمین مالی: راهنمای تمکن مالی تحصیل در آلمان را مطالعه کنید.

اگر بورسیه داشته باشیم حساب بلوکه لازم نیست؟

نه همیشه.

مهم است بدانیم:

• بورسیه چقدر پرداخت می‌کند.
• برای چه مدتی معتبر است.
• چه سازمانی آن را صادر کرده است.
• آیا مبلغ آن برای تأمین مالی مورد نیاز کافی است.

اگر Scholarship به‌طور کامل تأمین مالی مورد نیاز را پوشش دهد و برای پرونده ویزا قابل قبول باشد، ممکن است نیاز به حساب بلوکه به شکل معمول وجود نداشته باشد.

اما اگر فقط یک بورسیه جزئی داشته باشید، ممکن است لازم باشد بخش باقی‌مانده تأمین مالی را از روش دیگری اثبات کنید.

برای جزئیات: راهنمای حساب بلوکه آلمان را بخوانید.

برای گرفتن بورسیه چه چیزهایی مهم است؟

هر Scholarship معیارهای خودش را دارد.

اما موارد پرتکرار عبارت‌اند از:

• عملکرد تحصیلی
• معدل
• انگیزه
• هدف علمی
• فعالیت پژوهشی
• تجربه حرفه‌ای
• فعالیت اجتماعی
• توصیه‌نامه
• سطح زبان
• تناسب با هدف همان برنامه

در نتیجه این جمله:

«معدلم ۱۸ است؛ چه بورسیه‌ای می‌گیرم؟»

به‌تنهایی قابل پاسخ نیست.

ممکن است یک Scholarship معدل بسیار خوب بخواهد اما برنامه دیگری علاوه بر نمره، سابقه اجتماعی یا حرفه‌ای را هم بسیار جدی بگیرد.

برای بورسیه معدل چند لازم است؟

حداقل معدل سراسری برای تمام بورسیه‌های آلمان وجود ندارد.

هر برنامه می‌تواند:

• حداقل رسمی داشته باشد.
• رقابت براساس عملکرد علمی داشته باشد.
• یا معدل را همراه معیارهای دیگر بررسی کند.

معدل قوی معمولاً مزیت مهمی است، اما:

بورسیه فقط مسابقه معدل نیست.

برای بعضی بنیادها فعالیت اجتماعی می‌تواند اهمیت زیادی داشته باشد.

برای PhD، کیفیت:

• پژوهش
• پروپوزال
• تطابق با استاد
• تجربه علمی

ممکن است نقش بزرگ‌تری پیدا کند.

برای شناخت سیستم معدل: راهنمای معدل برای دانشگاه‌های آلمان را ببینید.

برای بورسیه باید مدرک زبان داشته باشیم؟

به برنامه بستگی دارد.

ممکن است Scholarship از شما:

• آلمانی
• انگلیسی
• یا زبان مورد نیاز رشته و پروژه

بخواهد.

در بعضی برنامه‌ها سطح زبان در زمان درخواست باید ثابت شود.

در بعضی دیگر ممکن است شرایط متفاوت باشد.

بنابراین شرط زبان Scholarship را از شرط زبان دانشگاه جدا بررسی کنید.

ممکن است:

دانشگاه شما را قبول کند ولی شرط زبان یک Scholarship را نداشته باشید.

یا برعکس.

انگیزه‌نامه بورسیه چه فرقی با انگیزه‌نامه دانشگاه دارد؟

در انگیزه‌نامه دانشگاه معمولاً توضیح می‌دهید:

• چرا این رشته؟
• چرا این دانشگاه؟
• چه سابقه‌ای دارید؟

در Scholarship ممکن است لازم باشد علاوه بر این موارد توضیح دهید:

• چرا باید روی شما سرمایه‌گذاری شود؟
• این حمایت چه تغییری در مسیرتان ایجاد می‌کند؟
• هدف علمی یا اجتماعی شما چیست؟
• چگونه با هدف برنامه بورسیه هماهنگ هستید؟

برای ساختار کلی: راهنمای انگیزه‌نامه برای دانشگاه‌های آلمان را ببینید.

چه زمانی باید برای بورسیه اقدام کنیم؟

خیلی زودتر از چیزی که بسیاری از متقاضیان تصور می‌کنند.

ممکن است Deadline یک Scholarship:

• ماه‌ها قبل از شروع Semester
• قبل از ددلاین دانشگاه
• هم‌زمان با اپلای دانشگاه
• یا بعد از ثبت‌نام در دانشگاه

باشد.

هیچ تقویم واحدی وجود ندارد.

در نتیجه اگر اول پذیرش را بگیرید و بعد تازه عبارت:

«Germany Scholarship»

را جست‌وجو کنید، ممکن است ددلاین بعضی فرصت‌های خوب گذشته باشد.

برای مدیریت اپلای: راهنمای ددلاین دانشگاه‌های آلمان را بخوانید.

برای بورسیه اول پذیرش لازم است؟

بستگی دارد.

سه حالت رایج وجود دارد:

بورسیه قبل از پذیرش

بعضی برنامه‌ها به شما اجازه می‌دهند هم‌زمان یا حتی قبل از Admission نهایی درخواست دهید.

بورسیه مشروط به پذیرش

ممکن است در فرایند Scholarship شرکت کنید اما Funding نهایی فقط در صورت دریافت Admission فعال شود.

بورسیه برای دانشجوی ثبت‌نام‌شده

بعضی برنامه‌ها فقط برای افرادی هستند که قبلاً:

Immatrikuliert

شده‌اند.

Deutschlandstipendium نیز از طریق دانشگاه‌های شرکت‌کننده مدیریت می‌شود و زمان درخواست و شرایط دقیق دانشگاه اهمیت دارد.

چطور بورسیه مناسب خودمان را پیدا کنیم؟

به‌جای جست‌وجوی عمومی:

«بورسیه آلمان»

یک جست‌وجوی چندلایه انجام دهید.

1. مقطع خود را مشخص کنید: Bachelor، Master یا PhD.
2. کشور و وضعیت متقاضی را در پایگاه DAAD فیلتر کنید.
3. رشته خود را مشخص کنید.
4. سایت خود دانشگاه را بررسی کنید.
5. Deutschlandstipendium دانشگاه را جست‌وجو کنید.
6. بنیادهای مرتبط را بررسی کنید.
7. برای PhD علاوه بر Scholarship، آگهی‌های شغلی پژوهشی را هم جست‌وجو کنید.
8. برای هر فرصت یک فایل جدا از شرایط و ددلاین بسازید.

اگر هنوز دانشگاه‌ها را انتخاب نکرده‌اید: راهنمای پیدا کردن دانشگاه مناسب در آلمان را بخوانید.

استراتژی واقع‌بینانه بورسیه برای یک متقاضی ایرانی

بهتر است تأمین مالی را فقط روی یک Scholarship احتمالی بنا نکنید.

مثلاً برای Master می‌توانید سه مسیر را هم‌زمان جلو ببرید:

مسیر اول: پذیرش

دانشگاه‌هایی را پیدا کنید که از نظر:

• معدل
• رشته قبلی
• ECTS
• زبان

برای شما واقع‌بینانه‌اند.

مسیر دوم: Funding

هم‌زمان:

• DAAD
• Scholarshipهای دانشگاه
• Deutschlandstipendium
• بنیادها

را بررسی کنید.

مسیر سوم: برنامه مالی جایگزین

اگر Scholarship نهایی نشد، باید بدانید چگونه:

• تمکن مالی
• هزینه اولیه مهاجرت
• هزینه زندگی

را پوشش خواهید داد.

مراقب بورسیه‌های جعلی باشید

بورسیه موضوع جذابی برای تبلیغات گمراه‌کننده است.

به‌خصوص نسبت به ادعاهایی مثل این محتاط باشید:

• بورسیه تضمینی آلمان
• DAAD تضمینی
• فول فاند بدون رزومه
• فول فاند برای همه دانشجویان ایرانی
• پرداخت پول برای رزرو Scholarship

یک Scholarship واقعی معمولاً:

• صفحه رسمی دارد.
• شرایط مشخص دارد.
• ددلاین دارد.
• فرایند انتخاب دارد.
• مبلغ و مدت Funding را توضیح می‌دهد.

اشتباهات رایج درباره بورسیه آلمان

• تصور اینکه DAAD یک بورسیه واحد است
• فرض اینکه تمام بورسیه‌های DAAD فول فاند هستند
• فرض اینکه DAAD معمولاً کل Bachelor را از سال اول پوشش می‌دهد
• جست‌وجوی Scholarship بعد از تمام شدن ددلاین‌ها
• تمرکز فقط روی DAAD و ندیدن دانشگاه‌ها و بنیادها
• فرض اینکه Deutschlandstipendium تمام هزینه زندگی را می‌دهد
• اشتباه گرفتن Tuition Waiver با کمک‌هزینه زندگی
• اشتباه گرفتن Scholarship و قرارداد کاری PhD
• فرض اینکه معدل بالا به‌تنهایی بورسیه را تضمین می‌کند
• ندیدن اهمیت فعالیت اجتماعی در بعضی بنیادها
• ارسال یک Motivation Letter عمومی برای همه برنامه‌ها
• فرض اینکه هر Scholarship حساب بلوکه را خودکار حذف می‌کند
• ندیدن مدت پوشش بورسیه
• ندیدن کشورها و رشته‌های واجد شرایط
• اعتماد به وعده «بورسیه تضمینی»

کوییز؛ چقدر برای گرفتن بورسیه آماده‌اید؟

جمع‌بندی؛ برای بورسیه فقط DAAD را نبینید

آلمان فرصت‌های متنوعی برای تأمین مالی دانشجویان و پژوهشگران دارد، اما یک مسیر واحد به نام:

«بورسیه آلمان»

وجود ندارد.

می‌توانید با:

• برنامه‌های DAAD
• Deutschlandstipendium
• بورسیه دانشگاه
• بنیادها
• برنامه‌های پژوهشی
• قراردادهای کاری PhD

روبرو شوید.

برای Bachelor، بورسیه کامل از شروع دوره نباید تنها پایه برنامه مالی شما باشد.

برای Master فرصت‌های بیشتری وجود دارد و بهتر است Funding را هم‌زمان با Shortlist دانشگاه‌ها بررسی کنید.

برای PhD نیز جست‌وجو را فقط به Scholarship محدود نکنید؛ بسیاری از موقعیت‌های مناسب به شکل پوزیشن پژوهشی دارای حقوق هستند.

و در نهایت:

بورسیه فقط زمانی ارزش واقعی دارد که بدانید دقیقاً چه مبلغی، برای چه مدتی و با چه شرایطی پرداخت می‌شود.

برای محاسبه هزینه زندگی: هزینه زندگی دانشجویی در آلمان را بخوانید.

برای تمکن مالی: راهنمای تمکن مالی آلمان را ببینید.

برای حساب بلوکه: راهنمای Sperrkonto را مطالعه کنید.

برای Master: راهنمای کارشناسی ارشد در آلمان را ببینید.

برای دکتری: راهنمای PhD در آلمان را بخوانید.

و برای پیدا کردن دانشگاه: راهنمای پیدا کردن دانشگاه مناسب در آلمان را مطالعه کنید.

سؤالات متداول درباره بورسیه تحصیلی آلمان